Het leven van de geest: denken, willen, oordelen

Begin jaren 70 verslechterde Arendts gezondheid. Desondanks schreef ze een aantal belangwekkende boeken en essays, die deels postuum werden gepubliceerd. In hoofstuk 10 bespreek ik de trilogie-die-bij-twee-boeken bleef: Denken, Willen en Oordelen. Waarom twee boeken? Oordelen kwam niet verder dan de titelpagina... De zgn. Kant-colleges uit 1970 over het oordeelsvermogen worden als de beste vervanging hiervan gezien.

Denken is geschreven vanuit de vraag of dit vermogen een dam kan opwerpen tegen het kwaad. Denken is voor Arendt: bij jezelf nagaan wat je eigenlijk aan het doen bent; het tegendeel dus van waarvan ze Eichmann beschuldigde: gedachteloosheid. Denken is je even terugtrekken uit het actieve leven, uit de hectiek van de wereld dus. Je stapt even over in de 'contemplatieve' wereld, die van de beschouwelijkheid.

Willen is eigenlijk een vervolg op Arendts proefschrift over Augustinus, met een prominente rol voor deze denker. Met het ik-wil, kwam het ik-kan maar ook het ik-kan-niet op. Het is jammer en opvallend dat Arendt geen enkele link legt met haar eigen werk over het actieve leven, want iets willen kan je als de eerste stap van het handelen beschouwen.

Oordelen ten slotte is in de Kant-colleges een sterk politiek vermogen, althans zo legt Arendts Kants Kritiek van het oordeelsvermogen uit. Over 'smaak' kan je twisten en precies dit maakt het oordeel tot een fenomeen in een menselijke, politieke gemeenschap. Ik beschouw oordelen vooral als een brug of verbinding tussen het actieve en het contemplatieve leven: als we nadenken en ons daarna uitspreken en een oordeel geven ('wat vind ik hier nu van?') dan doen we dat ten overstaan van onze medemensen. Dat maakt het 'publiek' en dus voorbij het innerlijke.

In mijn vorige blog schreef ik dat Arendt tegelijkertijd met de harde politieke realiteit in de VS (en daarbuiten) bezig was. Dat resulteerde in een aantal stevige essays, gebundeld in Crises of the Republic (met onder andere het fameuze 'Liegen in de politiek'). Daarover in hoofdstuk 11 en mijn volgende blog.


Twitter Facebook LinkedIn Volgen


Reacties


Het leven van de geest: denken, willen, oordelen

Nieuwsbrief zomer 2022!

1 jaar De werelden van Hannah Arendt!

pod/videocast over Hannah Arendt

Recensie op NBD Biblion (door een echt mens!)

Ik ding mee naar BoekGoud!